Zmiany w Kodeksie Pracy: zwolnienie z powodu siły wyższej
Jedną z kluczowych zmian wprowadzonych do Kodeksu Pracy w 2023 r. było wprowadzenie nowego uprawnienia dla pracowników: zwolnienia z powodu siły wyższej. Chociaż to pojęcie jest dobrze znane z innych dziedzin prawa, jego wprowadzenie do polskiego prawa pracy wprowadza nowe ramy dla praw pracowników i pracodawców.
Co to jest siła wyższa?
Chociaż nie ma oficjalnej definicji siły wyższej w polskim prawie, jest ona powszechnie rozumiana jako zdarzenie nadzwyczajne, które jest niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia za pomocą normalnych środków. Zmiana w Kodeksie Pracy wykorzystuje tę koncepcję w kontekście prawa pracy.
Kto ma prawo do zwolnienia z powodu siły wyższej?
Prawo do zwolnienia z powodu siły wyższej jest dostępne dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Jednak dla osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowy zlecenia, umowy o dzieło czy umowy o świadczenie usług, takie zwolnienie nie przysługuje.
Kiedy można skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?
Zwolnienie z powodu siły wyższej przysługuje, gdy spełnione są trzy warunki:
- powodem zwolnienia jest działanie siły wyższej,
- siła wyższa dotyczy pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem,
- niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika.
Jaki jest wymiar zwolnienia z powodu siły wyższej?
W ciągu roku kalendarzowego pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej w wymiarze 2 dni albo 16 godzin.
Czy zwolnienie z powodu siły wyższej jest płatne?
Podczas korzystania ze zwolnienia z powodu siły wyższej pracownik ma prawo do otrzymania połowy swojego wynagrodzenia.
Czy pracodawca ma obowiązek udzielić zwolnienia z powodu siły wyższej?
Tak, pracodawca jest zobowiązany udzielić zwolnienia na wniosek pracownika złożony najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.
Czy zwolnienie z powodu siły wyższej przechodzi na rok następny?
Nie, zwolnienie, które nie zostało wykorzystane w danym roku kalendarzowym, nie może być przeniesione na następny rok. Zamiast tego, niewykorzystane dni zwolnienia przepadają, a nowe dni zwolnienia zostają przyznane na początku nowego roku kalendarzowego.
Czy pracownik po zwolnieniu wraca na to samo stanowisko?
Tak, po zakończeniu zwolnienia pracownik ma prawo powrócić do swojego poprzedniego stanowiska. Jeżeli to nie jest możliwe, pracownik ma prawo do równorzędnego stanowiska z warunkami nie mniej korzystnymi niż te, które by obowiązywały, gdyby nie korzystał ze zwolnienia